Chủ doanh nghiệp 'thử sai' mất tiền tỷ không lạ

Sau hơn chục năm trực tiếp làm nghề và gặp gỡ hàng trăm doanh nghiệp, tôi thấy chuyện này khá bình thường nhưng vẫn là.. một nghịch lý khó hiểu với nhiều người. Nay cuối tuần rảnh viết luôn.

“Tự build, tự chế” và cái bẫy không hồi kết

Đặc biệt các công ty không sống bằng công nghệ (vd bán lẻ, agency) nhưng có.. nuôi đội công nghệ, kiểu “thôi cái này cho các bạn in-house làm cho tiết kiệm”.

Ví dụ: cho đội in-house nghiên cứu 3 tháng (tòi thêm 6 tháng dò mìn thử sai) chỉ để tiết kiệm 30 triệu phí tư vấn cộng 12 triệu tiền tool mà đội chuyên nghiệp đã dùng 2 năm để hoàn thiện, đáp ứng sẵn 80% nhu cầu. Trong khi đội in-house 3 người mỗi tháng cũng ngốn mất 55 triệu tiền lương, chưa kể các chi phí khác. Nhiều nơi sếp còn “chịu khó” dành thời gian ra mò mẫm thay nhân viên nữa mới ác. Bi kịch..

Ví dụ vậy thôi, chứ thực tế năm rồi tôi còn gặp trường hợp doanh nghiệp bay gần 3 tỷ cho đội trong nhà xây Website và CRM, mất hơn 18 tháng vẫn chưa ra ngô ra khoai gì. Lỡ hết cơ hội kinh doanh, đội ngũ thì kiệt quệ vì.. chờ đợi. Với họ 3 tỷ là con số nhỏ, nhưng kế hoạch 3-6 tháng thành 18 tháng chưa xong mới là thiệt hại lớn nhất.

Tâm lý “tiết kiệm” ngắn hạn và cái giá phải trả

Cái này nói ra thì cực kỳ nhạy cảm trong nghề tư vấn hoặc đào tạo vận hành cho doanh nghiệp. Vì nói ra dễ bị gán mác chuyên gia hay “dỗi”, nên nhiều anh em ngại nói hehe.. Không sao, tui chịu được ^^

Nếu nghe 160 triệu đầu tư cho 4 buổi đào tạo 50 nhân sự thì đa số anh chị le lưỡi chê đắt, nhưng cho từng nhân viên tự đi học khóa online thì nhân ra không dưới 250 triệu (trung bình). Mà chương trình online phổ biến cũng không thiết kế riêng cho tổ chức, không kéo được 50 con người về cùng một hướng. Chi phí cơ hội khi mất thêm 1-2 năm dò mìn còn cao hơn rất nhiều lần.

Quy tắc cảm nhận 10%

Có một nguyên tắc thú vị mà tôi gọi là “quy tắc cảm nhận 10%”:

• Khi bạn chi 12 tỷ mỗi năm, tiết kiệm 10% (1,2 tỷ) là một động lực mạnh mẽ.
• Khi mới chi 12 triệu mỗi năm, tiết kiệm 10% (1,2 triệu) không đủ để thuyết phục bạn đầu tư vào tối ưu hoá.

Điều này giải thích vì sao doanh nghiệp lớn thường sẵn sàng đầu tư vào tư vấn chuyên nghiệp, trong khi doanh nghiệp nhỏ hay chọn cách tự làm. Một nghịch lý, vì doanh nghiệp nhỏ mới là đối tượng cần hỗ trợ chuyên môn hơn cả.

Khi nào thử sai là cần thiết, khi nào là lãng phí?

Thật ra có rất nhiều trường hợp người làm tư vấn giải pháp như tôi cũng chưa biết phần mềm đó đáp ứng tới đâu, huống chi.. chủ doanh nghiệp. Lúc đó tôi thường thẳng thắn “tôi không biết”, nhưng có phương pháp để giúp họ thử sai tiết kiệm và đạt hiệu quả cao nhất có thể.

Ví dụ 1: công ty cần thêm tính năng cập nhật bảng giá mà phần mềm có sẵn chưa đáp ứng, thị trường cũng chưa ai làm. Đối tác A đề xuất thử nghiệm và triển khai trong 4 tuần, có kế hoạch đảm bảo mọi thứ chạy được kèm giải pháp dự phòng. Đối tác B làm luôn trong 2 tuần cho chạy, nhưng không trả lời được phương án dự phòng (dù chưa từng làm trước đó). Tôi chốt A, vì rủi ro thử B mà tạch thì đi tìm B2 mất tiếp 2 tháng nữa, chi phí quá cha.

Ví dụ 2 (mới gặp gần đây): chi phí thử sai với bên A là 125 triệu trong 2 tháng để tìm ra các điểm mù cần triển khai ở tháng thứ 3. Tôi đi hỏi bên B (thuộc nền tảng) có chi phí thử sai 20 triệu trong 1 tháng. Sau khi cân nhắc, dù A giỏi hơn, uy tín hơn và đề xuất chuyên nghiệp hơn, nhưng vẫn chưa chắc thành công. Trong khi B cũng tạo ra kết quả tương tự, dù có sai bét nhè thì cũng trả lời rõ giới hạn nền tảng ở đâu. Vậy là thử 5 ông B cũng chưa hết tiền, đáng thử.

Trong công nghệ có 2 loại thử sai chính:

Thử sai có chủ đích (Intentional Experimentation): được lên kế hoạch và kiểm soát, có mục tiêu học hỏi rõ ràng, có giới hạn nguồn lực và thời gian, có cách đánh giá kết quả.

Thử sai vô tình (Unintentional Waste): phát sinh do thiếu kiến thức và kinh nghiệm, không có kế hoạch và khung thời gian, lặp lại sai lầm người khác đã trải qua, tốn nhiều nguồn lực không cần thiết.

Ví dụ, khi đưa AI Automation vào vận hành, doanh nghiệp nên thử nghiệm có kiểm soát để tìm ra mô hình phù hợp. Nhưng tự xây lại từ đầu một hệ thống quản lý tài liệu khi thị trường đã có giải pháp chứng minh hiệu quả thì là loại thử sai không cần thiết.

Vài ý cho thử sai có chiến lược

Kinh nghiệm này có thể chưa đúng với tất cả, nhưng tôi nghĩ giúp mọi người có thêm từ khoá để tham khảo.

Thứ nhất, đánh giá thử sai toàn diện một chút: tính cả chi phí nhân sự trực tiếp (lương, thời gian), chi phí cơ hội, chi phí chậm trễ, chi phí sửa chữa khắc phục.

Thứ hai, tận dụng và “bào” tối đa kinh nghiệm từ bên ngoài: thuê tư vấn đúng lúc để định hướng, dùng giải pháp đã chứng minh thay vì tự dò mìn mù mờ. Biết mình là dân kiếm tiền từ việc buôn bán chứ không phải từ việc làm công nghệ ^^

Thứ ba, thử nghiệm có kiểm soát: thí điểm nhỏ thôi, đặt mục tiêu và thời gian cụ thể, đừng để ráng.. ráng.. rồi 3 tháng thành 1 năm luôn vì tiếc công đã bỏ ra. Thành công thì cũng nên đánh giá kết quả trước khi mở rộng.

Nói vậy thôi chứ ngồi ngoài phán thì dễ, làm thì khó. Bản thân tôi cũng từng đốt tiền thử sai kiểu vô tình đủ cả, nên mới ngồi kể lại đây :3

Muốn biết doanh nghiệp mình đã đủ “chín” để bắt đầu tự động hoá chưa, xem thêm bài Khi nào nên triển khai Automation cho doanh nghiệp của mình.

Anh chị em có quan điểm khác hoặc câu hỏi cứ để lại comment, rảnh mình lên bài chi tiết trả lời tiếp nhé.

#voquoccuong #chuyendoiso #congnghe #DoanhNghiep