'Thừa thầy thiếu thợ' trong làn sóng AI Automation

Mới đây, có một anh chủ doanh nghiệp sản xuất gọi điện cho tôi, giọng rất chi là phấn khích: “Anh Cường ơi, em vừa đi học một khoá AI Automation về. Thầy bảo chỉ cần 2 tuần là có thể tự động hoá toàn bộ quy trình công ty em, tiết kiệm 70% nhân lực. Em muốn triển khai ngay!”

Tôi thở dài, đây không phải cuộc gọi đầu tiên kiểu này trong tháng. Khi hỏi thêm về chi tiết triển khai và hiện trạng doanh nghiệp, anh ta ậm ừ: “Thầy nói chỉ cần mua vài con chatbot là xong, đâu cần phức tạp gì..”. Đó chính là hiện tượng “thừa thầy thiếu thợ” đang diễn ra khắp nơi trong làn sóng AI Automation hiện nay.

Không chê “thầy”, nhưng…

Trước hết tôi phải nói rõ: tôi không có ý chê bai các “thầy”. Việc phổ cập kiến thức AI là điều đáng khích lệ. Tôi cũng thường xuyên làm việc với các anh chị chia sẻ kiến thức cho cộng đồng và trong các khoá đào tạo doanh nghiệp. Anh em trainer là cầu nối cực kỳ tốt cho các công ty làm chuyên môn (không có nhiều thời gian, khả năng sư phạm để chia sẻ) để triển khai dự án.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nhiều người đang trở thành “thầy” quá nhanh mà không đủ kinh nghiệm, không hiểu cơ bản về quy trình phát triển phần mềm cũng như triển khai dự án chuyển đổi số. Chia sẻ thứ mình biết thì ai tôi cũng khuyến khích hết.. nhưng đừng nói thứ mình chưa biết và chưa làm được, để rối loạn thị trường.

Tôi vẫn nhớ buổi tham dự một webinar mà số lượng manager tham gia rất đông. Tôi thực sự bất ngờ vì chỉ là hướng dẫn dùng tool cơ bản và nói rằng nó sẽ giải quyết được toàn bộ quy trình doanh nghiệp trong.. 1-2 tuần. Điểm chết người là ở đây. Hỏi thầy thì thầy bảo “không có thời gian triển khai”, thầy đẩy sang các anh em triển khai như tôi và đối tác.

Thực tế của người triển khai (hơi phũ)

Là người trực tiếp “đổ mồ hôi” với các dự án, tôi khẳng định: không có chuyện “2 tuần là xong” với hầu hết doanh nghiệp, đặc biệt các nơi có hệ thống cũ, dữ liệu không đồng nhất, quy trình chưa chuẩn hoá. Một dự án AI Automation thực tế thường phải trải qua:

• Phân tích hiện trạng (thường mất 2-4 tuần).
• Thiết kế giải pháp phù hợp (1-2 tuần).
• Chuẩn hoá dữ liệu (có thể vài tháng với doanh nghiệp lớn).
• Phát triển và tích hợp giải pháp (1-3 tháng).
• Đào tạo và chuyển giao (1-2 tháng).
• Vận hành và tối ưu (liên tục).

Đó là chưa kể các phát sinh như thay đổi yêu cầu, điều chỉnh quy trình, đào tạo lại nhân sự.

Tôi còn nhớ anh M, một khách hàng sau khi học một khoá kéo thả no-code, gặp tôi nhờ triển khai vì.. “em thấy cũng dễ nhưng em không có thời gian ngồi làm”. Khi tôi giải thích cần xây từng phân hệ một, anh khựng lại rồi vẫn: “Sao thầy em nói chỉ cần kéo thả cái này ra là chạy rồi, đâu bày vẽ nhiều như anh?”. Đúng, có những công cụ kéo thả giúp tự động hoá quy trình đơn giản. Nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần chìm, nơi đòi hỏi kiến thức sâu về hệ thống, bảo mật, xử lý lỗi, quản lý dữ liệu, mới là thách thức thực sự.

Hậu quả dài lâu của việc “làm ẩu”

Nhiều doanh nghiệp vì muốn bắt kịp xu hướng đã triển khai ào ào, thiếu kế hoạch. Kết quả là hệ thống hoạt động không ổn định, thường gặp lỗi. Nhân viên không được đào tạo đầy đủ nên chống đối. Dữ liệu không được xử lý đúng cách dẫn đến quyết định sai lầm. Chi phí bảo trì và điều chỉnh sau triển khai cao gấp chục lần dự kiến (nói ít đi rồi đó). Thật ra tôi cũng từng làm vậy rồi đó mọi người, thú nhận luôn ^^

Cần cả “thầy” lẫn “thợ”

AI Automation không phải bà tiên hay ông bụt giải quyết mọi vấn đề trong vài ngày. Nó là một hành trình đòi hỏi cả tầm nhìn lẫn tay nghề. Chúng ta cần cả “thầy” để truyền cảm hứng, định hướng đúng, lẫn “thợ” để biến tầm nhìn thành hiện thực. Thay vì thừa thầy thiếu thợ, cùng nhau xây hệ sinh thái nơi cả hai cùng tồn tại và phát triển (cũng là điều tôi đang làm và muốn nó thành hiện thực, dù hơi mệt tí).

Mà nói đi cũng phải nói lại, tôi đứng cả vai trò “bày” ra lẫn “dọn dẹp” hiện trường trong các dự án, nên có khi cũng chủ quan. Ai thấy chưa đúng cứ phản biện, tôi hóng.

Chuyện người dạy hứa hẹn thứ mình chưa làm được, tôi kể thêm ở bài Con người mới là giống loài Hallucination nhất cõi đời này.

Anh chị từng gặp “thầy hứa 2 tuần” nào chưa, kể tôi nghe bên dưới nhé?

#voquoccuong #AIAutomation #daotao #trienkhai