Chuyển đổi số trong doanh nghiệp: từ 'dự án' sang 'văn hóa'

Tôi vừa đọc bài viết của một bạn Data Analyst có nhiều góc nhìn giống nhau, chỉ hơi khác nghề xíu, nên sẵn biên luôn bài này cuối tuần để chia sẻ với anh chị chủ doanh nghiệp.

Làn sóng AI đang tạo ra một cuộc cách mạng ngầm trong phát triển phần mềm và chuyển đổi số nói chung. Năm 2025, chúng ta đang chứng kiến một sự phân tầng rõ rệt.

Lập trình viên đã không còn viết code theo cách cũ

Nằm vùng các group công nghệ, thử hỏi xem Cursor, Replit, Windsurf, Copilot có phải là thứ được bàn nhiều nhất không. Không có mấy AI hỗ trợ lập trình này, kha khá lập trình viên cũng.. đóng băng luôn :))

Dù một dev trung bình (junior) năm 2025 có năng suất tương đương 3-5 người năm 2020, nhưng khoảng cách giữa dev xuất sắc và trung bình lại được nới rộng. Không phải ở khả năng gõ code nữa, mà ở khả năng thiết kế kiến trúc hệ thống phù hợp nhu cầu kinh doanh, xác định đúng vấn đề cần giải trước khi code, biết kiểm thử và đánh giá mã do AI tạo ra, tối ưu hiệu suất ở mức tổng thể.

Chốt đoạn này: không có chuyện cướp việc được với những dev có năng lực đó, vì họ mới là người dùng AI mang lại kết quả xịn sò nhất.

Chuyển đổi số truyền thống đang biến mất

Những dự án chuyển đổi số kéo dài hàng năm, tốn vài tỷ đến vài chục tỷ, cá nhân tôi thấy đang dần biến mất. Thay vào đó là mô hình chuyển đổi số liên tục, tăng trưởng với các vòng lặp nhanh được hỗ trợ bởi AI và Automation (các công cụ no-code giúp đẩy nhanh việc này).

Điều này rõ hơn ở các công ty vừa và nhỏ. Thay vì chờ dự án 6-8 tháng với ngân sách đáng kể, giờ mọi người có thể chủ động thử sai với chi phí thấp, giải quyết vấn đề ngay trong tháng đầu với công cụ no-code/low-code, rồi cứ thế update liên tục với sự tăng cường của AI.

Chắc chắn việc triển khai kiểu này là không tránh khỏi, dù tôi chả thích lắm nhưng vẫn phải theo. Lý do là làm vầy nhanh nhưng “nợ kỹ thuật” cũng nhiều không kém, nếu leader mảng này không có kinh nghiệm chuyển đổi số dày dặn. Mà thôi.. làn sóng này không cản nổi, anh em rồi sẽ quay về căn bản, nhưng đó là chuyện tương lai.

Nợ kỹ thuật thành rào cản cạnh tranh lớn nhất

Trong môi trường năm nay và các năm tới, “nợ kỹ thuật” (technical debt) đã thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp:

• Các hệ thống cũ (legacy) không tương thích với AI đang thành gánh nặng ngày càng lớn. Dù giờ có MCP, A2A nguồn mở ra giúp nhiều, nhưng nó như hồi xưa kẹt chỗ khả năng tích hợp và mở API, chỉ khác là hồi đó không cấp thiết như bây giờ. Doanh nghiệp giờ đòi cái này mà không có thì có khi.. khỏi bán giải pháp :))
• Doanh nghiệp có kiến trúc linh hoạt, dữ liệu sạch sẽ, tinh gọn thì triển khai AI ngon hơn nhiều.
• Sự khác biệt giữa doanh nghiệp dùng công nghệ hiệu quả và không hiệu quả đang ngày càng tăng. Biết nhiều chưa chắc đã tạo ra hiệu quả nhiều hehe..

Anh em đang chứng kiến làn sóng kiểu “refactor to survive”, kha khá doanh nghiệp lớn buộc phải cải tổ toàn bộ hệ thống công nghệ thông tin để tồn tại. Làn sóng ngầm này âm ỉ dữ lắm gòi, các anh chị chủ doanh nghiệp trà đá cũng tâm sự với tôi miết.

Vậy dân làm nghề cần làm gì?

Chuyển từ chuyên gia kỹ thuật sang chuyên gia giải quyết vấn đề. Không mới, nhưng giờ cấp thiết hơn. Anh em thành công nhất không còn tự định nghĩa mình qua ngôn ngữ lập trình thành thạo, mà qua khả năng giải quyết vấn đề kinh doanh phức tạp. Quan trọng nhất là khả năng “dịch từ tiếng Việt sang tiếng Việt” mà tôi hay đùa, dịch được nhu cầu kinh doanh thành yêu cầu kỹ thuật rõ ràng.

Đầu tư đúng chỗ cho hợp thời. Xây kiến trúc dữ liệu thống nhất, sạch sẽ trên toàn doanh nghiệp (mất thời gian nhất đó), tái cấu trúc quy trình để AI tích hợp dễ nhất, đào tạo nhân viên hiểu biết cơ bản về AI, xây văn hoá dùng dữ liệu trong mọi quyết định. Hệ thống dữ liệu mà bét nhè thì chuyển đổi mệt mỏi vô cùng, còn nếu sạch và luôn có thói quen input data thì tiết kiệm ít nhất cũng trên 40% chi phí đầu tư hệ thống phần mềm.

Vượt qua CRUD. Giờ lặp lại CRUD (create, read, update, delete), tôi thấy dev làm 5 năm vẫn vậy mà không có kỹ năng tạo giá trị cho doanh nghiệp thì chắc tạch. CRUD giờ AI làm hết rồi, kể cả code front-end dựa trên template hay testing cơ bản. Thay vào đó để ý mấy cái khó thay thế hơn: xây và maintain kiến trúc hệ thống phức tạp, tối ưu trải nghiệm người dùng, thiết kế an toàn bảo mật (gần đây anh em vibe coding với AI dính lỗi bảo mật ta nói.. à thôi), làm việc với các hệ thống legacy phức tạp.

Túm lại

Code giờ có no-code nên chuyển ưu tiên từ code sang context sẽ hợp lý hơn. Trong kỷ nguyên AI, giá trị của một chuyên gia không còn nằm ở khả năng sản xuất code hay triển khai công nghệ, mà ở khả năng hiểu bối cảnh kinh doanh và áp dụng công nghệ để tạo ra giá trị thực sự.

Điều quan trọng nhất: chuyển đổi số không phải việc mua công nghệ mới, mà là xây dựng năng lực thích ứng liên tục. Đó chính là chỗ “dự án” hoá thành “văn hoá”. Lợi thế cạnh tranh thuộc về doanh nghiệp biết đặt câu hỏi đúng và xây nền tảng dữ liệu vững từ ban đầu.

Mà nói vậy thôi, biến chuyển đổi số thành văn hoá nghe hay chứ làm cực trần ai, riêng chuyện tập cho cả công ty có thói quen input data sạch thôi tôi đã theo miết mấy năm chưa xong. Nên đừng nghe tôi phán mà tưởng dễ nha :3

Chuyện tự chủ hệ thống thay vì chỉ chạy nhanh hơn, tôi kể thêm ở bài AI Automation: không phải tốc độ, mà là tự chủ.

Anh chị em đang thấy nợ kỹ thuật của mình nặng cỡ nào, kể tôi nghe bên dưới nhé?

#voquoccuong #chuyendoiso #AI #nokythuat